Afgelopen jaar vierde Jama Sails in Emden, Duitsland, zijn 40‑jarig bestaan. Wie Jama Sails zegt, zegt Jan ten Hoeve en zegt dus ook Olympiajol. Want niet enkel Jan, als Adelskalender‑aanvoerder de langst succesvolle Olympiajoller sinds de tachtiger jaren, maar ook zijn zeilmakerij is onlosmakelijk verbonden met onze klasse. Vandaar, tijdens deze wintermaanden, even de spotlight op waarschijnlijk ook de meest succesvolle zeilmaker actief voor de Olympiajol.
Van Deventer naar de wereld van het zeil
Want hoe komt een jongen, in 1960 geboren naast de Adelaarshorst van de Go Ahead Eagles in Deventer, ertoe om zeilmaker te worden? Via moederskant een ‘skûtsje‑Mink’ in de familie en een vader die tijdens de oorlogsjaren de Zeilvereniging in Deventer oprichtte, is de stap naar de Piraat, Flits (de 113, bemand met mede‑Deventenaar Bouwe Bekking), Schakel en Finnjol niet meer dan logisch. Van stroom op de rivier naar de Beulaker, van ‘met vader mee’ naar fanatiek en veel willen varen. Hoe herkenbaar voor de meesten van ons.
De eerste steken: van moeders naaimachine naar eigen zeilmakerij
Rond 1979 is Jan klaar met zijn technische opleiding en gaat hij het huis uit. De militaire dienst, eerste banen als machinist/ijsmeester op de Deventer kunstijsbaan en ’s zomers kermissen opbouwen in Amerika. Maar toen al begint de net‑geen‑twintiger met wat later zijn passie en werk zou worden: eerst reparaties, later eigen ideeën over zeilverbeteringen en moeders naaimachine. De foto bewijst het: jong, 65 kg, maar volle aandacht voor doek en draad. Het zaadje is gezaaid.
Want tussen 1980 en 1984 wordt het oproepkracht Ten Hoeve duidelijk: de keuze tussen hobbywerk als machinebouwer en zeilmaker wordt steeds gemakkelijker. Vanuit de Finnjol en de Optimist komt er vraag en moeders naaimachine kan dat niet meer aan. In 1984 opent Jan zijn eerste zeilmakerij door de overname van een kleine zeilmakerij in Brummen. Eigen ruimte en betere apparatuur: nu wordt het serieus werk!
Groei, Optimisten en de stap naar professionalisering
De Finn en vooral de Optimist waren de basis. Bij de Opti’s zijn Jan’s zeiltjes een regelrechte hit: honderden zeiltjes komen er midden jaren tachtig langs Jan’s naaimachine. Toen nog Ten Hoeve Sails. Tijd om nog serieuzer te worden. Dat vindt ook toenmalige vrouw Marijke, die helpt met de investering om in 1991 zeilmakerij Wouda (actief sinds 1780) aan de Meppelersluis te Meppel over te nemen. Dat verklaart de naam: JA(n)MA(rijke) Sails; soms zijn de dingen heel eenvoudig. Want Jan en vriendinnen: het zijn belangrijke combinaties in de ontwikkelingen van de zeilmakerij. En soms is dan een nieuwe stap nodig
De Olympiajol komt in beeld
En zo komt ook het ontwerpen en maken van Olympiajolzeiltjes in beeld. Want in 1986 wordt Jan door Henk Mik en Ward Boersma richting de traditionele wedstrijden op het Prinsenhof gelokt. En dat bevalt, want Hotze Braaksma en Ward worden opdrachtgever nummer 1 en 2 van een Jama‑Olympiajolzeiltje. In die tijd is de Duitse boot‑ en zeildominantie groot. Nederlandse bootbouwers en zeilmakers hebben moeite de ontwikkelingen uit het oosten te volgen. Veel ONK‑titels in die tijd gingen naar Duitsland. Maar deze mannen kunnen ineens beter tegen de Duitse overmacht strijden. Het wordt het begin van een succesvolle relatie: Jama Sails‑zeilen aan de Olympiajol-masten en Jan zelf als zeiler in het startveld.
Technische vernieuwing en digitale sprongen
In 1993 verhuist de zeilmakerij van Meppel naar het nabijgelegen Zwartsluis. Zes jaar lang wordt het pand van de bekende Koos Slurink zijn uitvalsbasis. En natuurlijk blijft het niet bij zeiltjes voor eenheidsklassen. Iedere zeilmaker kan zijn kachel vooral laten roken door zeilen voor jachten, dekzeilen, kussens en maatwerk. Want zeilen maken is seizoenswerk en de wintermaanden moeten gevuld worden.
Ook Jan moet zijn hele zeilmakerscarrière dealen met drukke en rustige perioden, populariteit en het zoeken naar klanten, gloriejaren en problemen oplossen. Het is geen baan voor een loonslaaf: het is ondernemer zijn! En dat is een uitdaging tot voortdurend aanpassen en leren onder wisselende omstandigheden. Soms eenvoudig, soms een worsteling. Maar zeilmaker Ten Hoeve is één van de weinigen, die wel als zelfstandige zeilmaker de pensioenjaren gaat halen. En dat is toch opmerkelijk bijzonder.
Want ook de technische ontwikkelingen maken dat je als kleinere zeilmaker mee moet. Tot 1994 worden de zeilbanen met de hand gesneden langs mallen. En zeilmallen, dat is een arbeidsintensief ding: je moet ze maken en je kunt ze kwijtraken! Dan belt Henk Jaap ten Heege uit Enschede. Voor velen van ons een bekende naam: hij liep stage bij allereerste computergestuurde zeilmakers in de USA en introduceerde dit in Nederland. Ter Heege Sails werd in de jaren tachtig zeer succesvol en bijna een cult‑zeilmaker.
Maar Henk Jaap verhuist in 1994 naar Frankrijk en doet zijn kennis van computer en plotter over aan Jan. Zo betreedt Jama Sails de digitale ontwerpwereld, nog voor menig andere zeilmaker. En, noem het trouwheid: het is dezelfde techniek waarmee Jan nu nog ontwerpt en plot. Betrouwbaar programmeerwerk waarmee hij kan lezen en schrijven, zonder de voortdurende innovatie‑investeringen die een kleinere zeilmaker simpelweg niet kan financieren.
Innovatie binnen de zeilmakerij én de Olympiajol
En zo worden Jama‑zeilen preciezer en 100% reproduceerbaar. Hoewel er natuurlijk wel eens wat digitaal ‘verdwijnt’, worden ontwerp en productie veel betrouwbaarder. Jama Sails kan dan ook in die jaren beginnen als een constante en grote Olympiajolzeilmaker. Soms met kop en schouders marktleider, dan weer jaren waarin andere aanbieders wat beters konden snijden. Immers: de Olympiajol van toen en nu zijn anders, gedreven door ontwikkeling van zeilontwerp. En Jama Sails gaf daar in 1994 al een forse duw aan.
Een voorbeeld is de grotere rake (masthoek) en minder mastbuiging: van 48 centimeter naar de bekende 22 centimeter. Mastkromming wordt minder belangrijk en de trim gemakkelijker. En voor de wind geen aardappelzak meer aan de rechte mast. Daardoor kwam er 1 m² extra oppervlak ter beschikking. De zeildiepte blijft zo ongeveer 12 centimeter, maar door een stijvere mast en goed ontwerp wordt het profiel stabiel en goed onder trim te houden. Door de jaren heen heeft ook de doekontwikkeling – minder rek, dus vlakkere en stabielere zeilen – dit mogelijk gemaakt. Het was een enorme stap voorwaarts en leverde Jama Sails zijn positie als Olympiajolspecialist die vijfentwintig jaar overeind bleef.
Want een ander erg belangrijk aspect: Jan zeilt zeer actief mee in het Olympiajolveld. Hij ziet dus alle ontwikkelingen en bouwt voortdurend aan betere zeiltjes. Vroeger was dat nog wel eens verwarrend: krijg ik wel precies waar die ander ook mee vaart? Dat bracht wel eens reputatieschade. Want dat is het lot van een zeilmaker: de markt beweegt als de golven.
Sinds 2013, met het Jan Willem en Knut‑zeil, is er wederom een bloeitijd voor Jama Sails begonnen. Tegenwoordig is er een beperkte set van vaste modellen, helder en overzichtelijk: Luut, JW, Thies Plus, Knut en Udo. Voor ieder gewicht, omstandigheid en zeilstijl.
Nieuwe locaties, nieuwe levensfases
Maar terug naar de levensloop van Jama Sails, want Marijke vertrok naar de USA. En in Zwartsluis had iemand zich ingekocht, maar de zaken liepen vervolgens verkeerd. Het resultaat zijn (belasting) schuldenaren. En dus moest in 2005 Jama Sails verhuizen naar Workum. En daar komt ook onze geliefde Barbara Schreuder in Jan’s leven. Maar niets is voor de eeuwigheid en in 2013 wordt de doorstart gemaakt naar Lunteren. En dan: Jama Sails goes international! In 2017 wordt de locatie Bad Zwischenahn geopend en wordt de ons te vroeg ontvallen Hannelore, zijn nieuwe vriendin.
De overstap naar een Duitse locatie betekent niet veel voor de nabije Nederlandse markt, maar Jama Sails krijgt wel nadrukkelijker een – soms leidende – positie op de Duitse markt. En dan is in 2023 de overstap naar Emden gemaakt. Wederom een nieuwe locatie en bijna vanzelfsprekend ook een nieuwe relatie; de muzikale Bärbel. De zeilmakerij in een historisch fabriekspand bij de Eems sluis in Emden. Aan het water met veel zeilvaart, maar vlak bij de nog steeds belangrijke Nederlandse markt. Want de Olympiajol, ondanks Jan’s zeilpauze van vier jaar, is en blijft de belangrijkste opdrachtgever. In het begin waren dat de Opti’s, maar marktleider zijn, met 200‑plus actieve boten in het wedstrijdveld, is nog steeds de basis. Daarnaast is Jama Sails ook actief voor de Javelin, Yngling, Randmeer, Finnjol, Spanker, 16m² en Valk. En natuurlijk ook voor zeiljachten, dekkleden etc.
Veertig jaar vakmanschap – en nog niet klaar
En dan is er dit jaar dus een jubileum: voor je het weet bestaat Jama Sails veertig jaar! Hij vierde afgelopen najaar terecht een leuk feestje. Veertig jaar is een heel werkleven lang! Hij is bovendien ook nog eens 65 jaar geworden. En dat is een prestatie voor Jan, die nog wel eens riep: “Volgend jaar houd ik ermee op.” Maar met voortdurend één of twee man in dienst is dat geen lichte beslissing. Nu is Jan dichtbij de pensioenleeftijd en met een aantal werkjaren als zelfstandig ondernemer achter de rug die weinig mensen hem nadoen. Maar toch gaat Jama Sails zeker nog even door. Want de wet van de remmende voorsprong heeft deze winter toegeslagen.
Techniek, tegenslag en doorzetten
Jan had al eerder computer‑ en programmaproblemen gehad, maar opgelost met behulp van externe, oude maar onmisbare kennis van de programmeertaal van zijn jaren‑tachtigsysteem. En toen ging deze winter de speciale plotter die hierop draaide ook hemelen. Met kunst en vliegwerk is een aangepaste maar toch dure plotter ingevlogen uit Nieuw‑Zeeland die op deze programmatuur werkt. “De kost gaat voor de baat”, dus de schoorsteen op de zeilmakerij moet nog even blijven draaien. Sterker nog: de markt is goed, dus wellicht toch nog maar weer een extra naaimachine erbij.
Meer dan een zeilmaker
De aanwezigheid van zeilmaker Jan ten Hoeve in de Olympiajol gaat natuurlijk veel verder dan de productie van zeiltjes en het binnenhalen van al die podiumplaatsen. Jan is op veel fronten actief voor de klasse en sociaal aanwezig. Altijd meedenkend, sociaal, coöperatief, als trainer, reparateur, adviseur, bierdrinker, sfeermaker, IOU‑sponsor; veertig jaar actief op vele fronten en nagenoeg alle Olympiajol vloten. De ervaren Olympiajol zeiler weet het en iedere nieuwe zeiler komt er snel achter: Jan staat altijd klaar met raad en bijstand. Met recht is hij is één van de beeldbepalende figuren in onze zeilersgemeenschap.
Natuurlijk draait Jan zijn bedrijf mede door de Olympiajol, maar hij heeft er ook superveel voor teruggegeven. Vandaar dat dit artikeltje over ‘veertig jaar Jama Sails’ ook meer dan terecht is!
Gefeliciteerd Jan!!
